WaardenVerkenner
In het onderzoeksproject WaardenVerkenner ontwikkelen we een methodiek die leerkrachten ondersteunt om gevoelige samenlevingsthema’s in de lagere school bespreekbaar te maken. Leraren geven vaak aan dat ze worstelen met botsende waarden in hun klas en behoefte hebben aan handvaten om constructieve dialogen over gevoelige thema’s te voeren. In deze toegankelijke methodiek combineren we kunstzinnige werkvormen en filosofische gespreksmethoden om leerlingen kritisch te laten nadenken over diverse perspectieven binnen een veilige klascontext.
WaardenVerkenner: Kritische dialoog over waardegeladen samenlevingsthema’s
Leerkrachten lager onderwijs geven steeds vaker aan zich ongemakkelijk te voelen bij botsende waarden die spanning en conflict veroorzaken in de klas. Verschillende perspectieven over onze gedeelde samenleving dagen leraren in diverse klassen uit. Ze missen handvaten om discussies over zwarte piet of discriminerende uitspraken om te buigen tot een constructieve dialoog en vermijden daarom regelmatig gevoelige thema’s. Leerlingen missen echter hierdoor de kans om sociaal en moreel te groeien. Het onderzoeksproject WaardenVerkenner speelt in op deze nood bij leerkrachten door een methodiek te ontwikkelen die waardegeladen kritisch denken bevordert bij leerlingen (10-12j). Via een combinatie van kunstzinnige werkvormen en filosofische gespreksmethoden ondersteunt de methodiek leerkrachten in het begeleiden van waardegeladen dialogen over gevoelige samenlevingsthema’s. De interactie tussen kunst en dialoog creëert ruimte voor leerlingen om diverse waarden en perspectieven op een laagdrempelige manier te verkennen en kritische denkvaardigheden te ontwikkelen. Samen met leerkrachten wordt de methodiek ontwikkeld, getest en aangepast op basis van hun praktijkervaringen en feedback. Het pedagogisch kader én de onderzoeksmethodologie zijn beide geënt op het luisteren naar en erkennen van kinderen hun perspectief, in alle verscheidenheid. Het project levert een praktisch bruikbare methodiek op, inclusief lesmaterialen en handleidingen voor leraren, en deelt de resultaten via workshops, congressen en publicaties. Hiermee biedt het een waardevolle ondersteuning voor het onderwijsveld in maatschappelijke en ethische vorming bij kinderen, wat bijdraagt aan hun ontwikkeling tot kritische en empathische burgers.
#Primary education, value thinking, critical thinking, citizenship education, artistic methods, educational design research
Doel
Dit onderzoeksproject heeft als doel via een cyclisch onderzoeksopzet een methodiek te ontwikkelen voor leerlingen uit het lager onderwijs, meer specifiek 10 tot 12-jarigen, opdat zij worden gestimuleerd in waardegeladen kritisch denken over gevoelige samenlevingsthema’s door middel van dialoog, gebruik makend van kunstzinnige werkvormen. In functie van een laagdrempelige en brede implementatie, gaat tevens aandacht naar concrete ondersteuning van leerkrachten en lerarenopleiders. Eerdere studies tonen aan dat leerkrachten handelingsverlegenheid ervaren, maar bieden weinig praktische tools.
WaardenVerkenner voorziet leerkrachten en lerarenopleiders van een concrete methodiek om (1) te werken aan een veilige klascontext waarin (2) verschillende perspectieven over gevoelige thema’s samen kritisch kunnen worden onderzocht. De methodiek is erop gericht om de handelingsverlegenheid van leerkrachten te overwinnen in het voeren van een kritische klasdialoog over waardegeladen thema’s. Wanneer leerkrachten het leermateriaal zonder veel aanpassing kunnen gebruiken, draagt het bij tot een effectievere integratie van filosofische dialoog als methodiek op school. Daarnaast tracht dit onderzoeksproject de kloof tussen theoretische kennis die lerarenopleiders aanreiken en vaardigheden die toekomstige leerkrachten nodig hebben in diverse klascontexten te verkleinen, door middel van concrete leermaterialen en didactische ondersteuning. De combinatie van filosofische dialoogtechnieken en kunstzinnige werkvormen biedt een concreet model waarmee leraren-in-opleiding kunnen oefenen. De methodiek is wetenschappelijk onderbouwd en tegelijk praktijkgericht, wat de brug slaat tussen theorie en klaspraktijk. Doordat toekomstige leerkrachten al tijdens hun opleiding met de methodiek in aanraking komen, kan deze structureel verankerd worden in de praktijk. Lerarenopleiders kunnen de methodiek verder verfijnen en aanpassen aan nieuwe maatschappelijke uitdagingen, waardoor deze blijvend relevant blijft.
Onderzoeksvraag & methodologie
Hoofdvraag: Hoe kan waardegeladen kritisch denken over gevoelige samenlevingsthema’s worden gestimuleerd bij leerlingen (10-12j) van het lager onderwijs?
Methode. Het project volgt de principes van Education Design Research, waarbij in opeenvolgende cycli didactisch materiaal wordt ontwikkeld, geëvalueerd en aangepast. Dit proces gebeurt in nauwe samenwerking met een professionele leergemeenschap (PLG) van leraren en experten, waardoor het werkveld wordt betrokken. Het didactisch materiaal wordt geëvalueerd in lagere scholen alsook in workshops voor (aspirant-)leerkrachten. Het onderzoek zorgt voor een duurzame versterking van zowel de praktijk als onderzoek.
Projectteam
Projectpartners
Academische partners met expertise in controverse/dialoog
- prof. Griet Galle (KULeuven)
- dr. Maarten Van Alstein (Vlaams Vredesinstituut)
- dr. Ann Pihlgren (Ignite Research Institute)
- dr. Floor Rombout (HVA)
Werkveldpartners
- Ann Tronque (PDB Gent)
- Erika Nobels (AGSO)
- Sanne Hermans (Mediawijs)
- Marion Schrijvers (Demoklap)
- Sophie Buysse (Debateville)
- Gideon Hakker (expert filosoferen met kinderen en kunsteducatie)
- Paulien Hilbrink (CKN- Centrum Kinderfilosofie Nederland)
- dr. Grace Lockrobin (SAPERE)
Lerarenopleiders
- Filip Mennes (Odisee Sint-Niklaas)
- Elfi Van Keymeulen (Odisee Aalst)
- Jasmin Callaert (Odisee Aalst)
- Els Jansegers (Odisee Aalst)
- Niels Van Hoof (KdG en AGSO)
- Papatya Dalkiran (HoGent)
- Ness Vanthourenhout (Vives)
- Griet Christiaensen (Artevelde)